10 maja 2023 r. została przyjęta Dyrektywa (UE) 2023/970 Parlamentu Europejskiego i Rady
w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości poprzez przejrzystość wynagrodzeń oraz mechanizmy egzekwowania. Państwa członkowskie mają obowiązek transponować jej przepisy do 7 czerwca 2026 r.

Dyrektywa dotyczy pracodawców zarówno z sektora prywatnego, jak i publicznego, co oznacza, że jej wymagania obejmą również jednostki samorządu terytorialnego (JST).

1. Równość wynagrodzeń jako punkt wyjścia.

Dyrektywa służy wzmocnieniu zasady równego wynagrodzenia za taką samą pracę lub pracę
o takiej samej wartości, wynikającej z art. 157 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Wprowadza ona instrumenty prawne mające zapewnić większą przejrzystość systemów wynagradzania oraz skuteczniejsze dochodzenie roszczeń w przypadku naruszeń.

Jednym z kluczowych elementów tej regulacji jest konieczność oparcia struktur wynagrodzeń na obiektywnych i neutralnych pod względem płci kryteriach.

2. Wartościowanie stanowisk – wymogi wynikające z Dyrektywy.

Dyrektywa nie narzuca konkretnej metody wartościowania stanowisk ani nie wskazuje jednego modelu klasyfikacji pracy. Wprost jednak wymaga, aby:

  • struktury wynagrodzeń były oparte na obiektywnych i neutralnych pod względem płci kryteriach,
  • kryteria te umożliwiały ocenę, czy pracownicy wykonują taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości,
  • przy ocenie wartości pracy uwzględniać m.in. umiejętności, wysiłek, odpowiedzialność oraz warunki pracy,
  • systemy klasyfikacji i wartościowania stanowisk były neutralne pod względem płci.

Z treści Dyrektywy wynika również, że państwa członkowskie mają zapewnić dostępność narzędzi lub metod umożliwiających ocenę i porównanie wartości pracy w oparciu o wskazane kryteria.

Oznacza to, że system wartościowania stanowisk w JST – jeżeli jest stosowany – powinien umożliwiać obiektywne porównanie pracy o takiej samej wartości. Jeżeli jednostka nie posiada sformalizowanego systemu wartościowania, wdrożenie przepisów krajowych implementujących Dyrektywę może wymagać wprowadzenia rozwiązań pozwalających na takie porównanie. Ostateczny zakres obowiązków będzie jednak wynikał z przepisów krajowych przyjętych w celu transpozycji Dyrektywy – na moment publikacji niniejszego tekstu ich ostateczne brzmienie może jeszcze nie być znane.

3. Transparentność wynagrodzeń a obowiązki JST.

Dyrektywa wprowadza m.in.:

  • prawo pracowników do uzyskania informacji o swoim indywidualnym poziomie wynagrodzenia oraz o średnich poziomach wynagrodzeń – z podziałem na płeć –
    w odniesieniu do kategorii pracowników wykonujących taką samą pracę lub pracę
    o takiej samej wartości,
  • obowiązki sprawozdawcze w zakresie luki płacowej ze względu na płeć (dla pracodawców spełniających określone w Dyrektywie progi zatrudnienia),
  • obowiązek przeprowadzenia wspólnej oceny wynagrodzeń z przedstawicielami pracowników w przypadku stwierdzenia luki płacowej przekraczającej 5%, jeżeli różnica ta nie może zostać uzasadniona obiektywnymi, neutralnymi pod względem płci kryteriami.

Realizacja tych obowiązków w praktyce wymaga istnienia przejrzystych kategorii stanowisk oraz jasnych kryteriów różnicowania wynagrodzeń.

4. Znaczenie dla jednostek samorządu terytorialnego.

Dla JST wdrożenie Dyrektywy oznacza konieczność weryfikacji, czy stosowane systemy wynagradzania pozwalają wykazać, że ewentualne różnice płacowe opierają się na obiektywnych i neutralnych kryteriach. Brak takich kryteriów może utrudniać wykazanie zgodności z zasadą równego wynagrodzenia za pracę o takiej samej wartości.

Dyrektywa nie przesądza szczegółowych rozwiązań organizacyjnych po stronie pracodawcy publicznego. Wymaga jednak, aby stosowane systemy były transparentne i umożliwiały porównywanie wartości pracy. Zakres konkretnych obowiązków JST będzie wynikał z przepisów krajowych przyjętych w celu implementacji Dyrektywy do 7 czerwca 2026 r.

Podsumowanie.

Dyrektywa (UE) 2023/970 wzmacnia wymóg, aby systemy wynagradzania – także w sektorze samorządowym – były oparte na obiektywnych i neutralnych kryteriach oraz umożliwiały ocenę pracy o takiej samej wartości.

Choć Dyrektywa nie narzuca konkretnego modelu wartościowania stanowisk, w praktyce czyni ten obszar kluczowym elementem przygotowań JST do wdrożenia nowych regulacji. Ostateczny zakres zmian organizacyjnych i proceduralnych będzie zależał od przepisów krajowych przyjętych
w procesie transpozycji.