Artykuł analizuje fundamentalny paradoks austriackiego samorządu terytorialnego: głęboką rozbieżność między silnymi gwarancjami konstytucyjnymi autonomii gminnej a rzeczywistością wysoce scentralizowanego federalizmu fiskalnego. Federalna Ustawa Konstytucyjna (B-VG) określa gminę mianem „samodzielnego podmiotu gospodarczego” z prawem do autonomicznego zarządzania budżetem i nakładania podatków, w praktyce jednak austriackie gminy należą do najbardziej zależnych fiskalnie w Europie – około 65% ich dochodów pochodzi z transferów międzyrządowych, a realna autonomia podatkowa nie przekracza 5% całkowitych przychodów. Opierając się na analizie źródeł prawa, raportów instytucji międzynarodowych (Rada Europy, OECD) oraz badaniach krajowych ośrodków analitycznych (KDZ, WIFO), artykuł rekonstruuje historyczną genezę tego modelu, szczegółowo przedstawia jego architekturę instytucjonalną i mechanizmy fiskalne – w tym destrukcyjny „efekt kompensacji" – oraz ocenia najnowsze próby reform, ze szczególnym uwzględnieniem ustawy o wyrównaniu finansowym (FAG) na lata 2024–2028. Konkluzje wskazują, że przypadek austriacki dostarcza uniwersalnych wniosków dla teorii i praktyki samorządu terytorialnego: gwarancje konstytucyjne są warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym autonomii lokalnej; diabeł tkwi w szczegółach systemu transferów; federalizm nie jest tożsamy z decentralizacją.

Tekst dostępny jest tutaj.

Słowa kluczowe: samorząd terytorialny, Austria, autonomia gminna, federalizm fiskalny, konstytucja, decentralizacja