Opieka wytchnieniowa – zasady realizacji w 2026 roku

Wyjaśnimy liczne wątpliwości z praktyki dotyczące m.in.: łączenia opieki wytchnieniowej z AOOzN, usługami opiekuńczymi i innymi formami wsparcia, statusu członka rodziny i opiekuna w rozumieniu Programu, kwalifikowalności kosztów i limitów godzinowych/dobowych, zasad świadczenia usług w miejscu zamieszkania i poza nim, ustaleń kontroli i nadzoru z poprzednich edycji Programu.

• Usystematyzowanie wiedzy dotyczącej obowiązków i odpowiedzialności JST w zakresie organizacji, finansowania, dokumentowania i monitorowania usług.

• Rozwinięcie praktycznych umiejętności w zakresie naboru, kwalifikacji uczestników, doboru form wsparcia oraz rozliczania usług opieki wytchnieniowej.

• Przygotowanie do rozwiązywania problemów praktycznych pojawiających się na etapie realizacji i kontroli Programu.

• Poznanie najczęściej popełnianych błędów i nieprawidłowości na podstawie ustaleń organów kontroli w poprzednich edycjach Programu. 

• Uzyskanie odpowiedzi między innymi na następujące pytania: 

 Czy opiekun pobierający świadczenie pielęgnacyjne może korzystać z opieki wytchnieniowej?

 Czy aktywność zawodowa opiekuna wyklucza jego udział w Programie?

 Czy osoba z niepełnosprawnością przebywająca czasowo poza domem (np. w szpitalu) nadal spełnia warunki Programu?

 Kto jest formalnym uczestnikiem Programu – opiekun czy osoba z niepełnosprawnością?

 Czy kolejność zgłoszeń ma znaczenie przy kwalifikacji uczestników?

 Czy OPS/CUS musi uzasadniać odmowę przyznania usług opieki wytchnieniowej?

 Czy brak przeprowadzenia kontroli świadczenia usług w miejscu ich realizacji może być uznany za nieprawidłowość?

 W jakiej sytuacji obowiązkowe jest ogłoszenie naboru uzupełniającego uczestników?

 Czy opieka wytchnieniowa może być świadczona w innym miejscu niż dom osoby z niepełnosprawnością?

 Czy można jednocześnie korzystać z opieki wytchnieniowej i AOOzN?

 Czy członek dalszej rodziny (np. ciotka, bratanek) może świadczyć usługę w Programie?

 Czy wolontariusz może być realizatorem usługi opieki wytchnieniowej?

 Jakie są najczęstsze błędy wykazywane w protokołach pokontrolnych?

1. Wprowadzenie: 

• Opieka wytchnieniowa jako instrument polityki społecznej – cel, funkcja i adresaci wsparcia.

• Różnice pomiędzy: opieką wytchnieniową, asystencją osobistą osoby z niepełnosprawnością, usługami opiekuńczymi i specjalistycznymi usługami opiekuńczymi. 

2. Podstawy prawne i organizacyjne realizacji Programu Opieka Wytchnieniowa:

• Podstawa prawna realizacji Programu – ustawa o Funduszu Solidarnościowym.

• Charakter prawny Programu resortowego.

• Warunki przystąpienia JST do Programu – wniosek, umowa z Wojewodą.

• Omówienie struktury Programu i załączników (karty, wzory dokumentów).

3. Adresaci Programu: 

• Członkowie rodzin i opiekunowie sprawujący bezpośrednią opiekę nad: dziećmi od 2 do 16 roku życia z orzeczeniem o niepełnosprawności, osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub orzeczeniem równoważnym.

• Definicja członka rodziny i opiekuna w rozumieniu Programu.

• Warunek zamieszkiwania członka rodziny lub opiekuna we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą z niepełnosprawnością. 

• Kryteria pierwszeństwa przyznawania usługi opieki wytchnieniowej określonym osobom. 

• Aktywność zawodowa opiekuna a prawo do opieki wytchnieniowej.

4. Nabór, zgłoszenie i kwalifikacja do Programu:

• Ogłoszenie informacji o naborze uczestników.

• Karta zgłoszenia do Programu.

• Zasady przyjmowania zgłoszeń.

• Kwalifikowanie uczestników do Programu – obowiązkowa ocena indywidualnej sytuacji uczestnika.

• Obowiązek pisemnego poinformowania uczestnika (o przyznaniu /odmowie / wpisaniu na listę rezerwową).

• Obowiązek ogłoszenia naboru uzupełniającego uczestników do Programu.

5. Formy i warunki świadczenia usług opieki wytchnieniowej:

• Opieka wytchnieniowa w ramach pobytu dziennego – możliwe miejsca realizacji.

• Opieka wytchnieniowa w ramach pobytu całodobowego – zakres i warunki.

• Świadczenie usług w miejscu zamieszkania osoby z niepełnosprawnością.

• Zgoda JST na miejsce realizacji usługi.

• Wsparcie towarzyszące: wyżywienie, nocleg w opiece całodobowej. 

• Miejsce realizacji usługi wskazane przez uczestnika Programu lub realizatora Programu, które musi spełniać kryteria dostępności.

6. Osoby świadczące usługi opieki wytchnieniowej:

• Kwalifikacje i doświadczenie wymagane od osób świadczących usługi.

• Wskazanie osoby przez uczestnika Programu.

• Ograniczenia: członkowie rodziny, opiekunowie prawni, osoby wspólnie zamieszkujące.

• Standardy bezpieczeństwa i ochrony małoletnich.

• Zakres wykonywanych czynności, bez czynności o charakterze medycznym.

7. Dokumentowanie i rozliczanie usług:

• Karta realizacji usług opieki wytchnieniowej – zasady prowadzenia.

• Rozliczanie godzin i dób usług.

• Obowiązujące limity: do 240 godzin pobytu dziennego, do 14 dób pobytu całodobowego.

• Stawki maksymalne: 55 zł/h, 600–800 zł/doba.

• Zakaz podwójnego finansowania tych samych wydatków ze środków publicznych.

• Koszty kwalifikowalne i niekwalifikowalne.

• Najczęściej popełniane błędy w dokumentowaniu i rozliczaniu usług: dublowanie usług, przekraczanie limitów godzinowych / dobowych, błędne kwalifikowanie kosztów.

• Obowiązki uczestnika i wykonawcy w zakresie prowadzenia dokumentacji zrealizowanych usług.

8. Obowiązki realizatora Programu:

• Informowanie o Programie.

• Prowadzenie zakładki Programu.

• Monitorowanie i kontrola świadczenia usług.

• Sprawozdawczość.

• Oznaczanie materiałów logotypami i informacją o współfinansowaniu ze środków Programu.

• Przekazania uczestnikom i asystentom materiałów informacyjnych, edukacyjnych lub ewaluacyjnych wskazanych przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.

• Zebrania od uczestników lub asystentów wypełnionych materiałów ewaluacyjnych.

9. Zasady ochrony danych osobowych (RODO): 

• Zakres przetwarzanych danych osobowych w ramach realizacji Programu.

• Obowiązki administratora danych.

• Klauzule informacyjne i upoważnienia.

10. Studia przypadków i rozwiązywanie problemów z praktyki:

• Czy można łączyć usługi AOOzN i opieki wytchnieniowej, usługi opiekuńcze?

• Świadczenie pielęgnacyjne, świadczenie wspierające a korzystanie z usług opieki wytchnieniowej.

• Jakie działania podejmować w przypadku rezygnacji uczestnika lub zmiany miejsca świadczenia usług?

• Niepełne wykorzystanie środków z Programu.

• Wykonywanie czynności o charakterze pielęgnacyjnym i medycznym w ramach usług opieki wytchnieniowej. • Przykłady wniosków i zaleceń z przeprowadzonych kontroli realizacji Programu.

11. Odpowiedzi na pytania.

Dyrektorzy, kierownicy, pracownicy ośrodków pomocy społecznej i Centrów Usług Społecznych, centrów pomocy rodzinie, osoby zatrudnione na stanowiskach odpowiedzialnych za organizację i realizację usług opiekuńczych i asystenckich.

Absolwentka studiów doktoranckich socjologii, praktyk z ponad 20 - letnim stażem zawodowym w pomocy społecznej oraz administracji publicznej. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy na stanowisku nauczyciela Kolegium Pracowników Służb Społecznych. Od ponad 13 lat prowadzi kursy i szkolenia dla kadr pomocy społecznej. Stale odnosi swoje kwalifikacje i kompetencje zawodowe. Ekspertka funduszy unijnych w obszarze włączenia społecznego. Autorka ogólnopolskich publikacji dedykowanych pracownikom samorządowym, w szczególności pomocy społecznej, która m.in. udzieliła ok. 5 tysięcy odpowiedzi w ogólnopolskim serwisie informacji prawnej. Konsultantka merytoryczna wybranych ośrodków pomocy społecznej i jednostek samorządowych.